18వ అధ్యాయం – మోక్ష సన్యాస యోగం

భగవంతుని మధురవాణి అయిన భగవద్గీతలోని 18వ అధ్యాయమయిన మోక్షసన్యాస యోగములోని మొదటి 63 శ్లోకములలో మనము క్రింది విషయములను తెలుసుకున్నాము:

త్యాగం: బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూ, వాటి ఫలితంపై ఆశను వదిలివేయడం (ఫల త్యాగం).

సన్న్యాసం: స్వార్థపూరిత కోరికలతో చేసే కర్మలను పూర్తిగా వదిలివేయడం.

యజ్ఞం, దానం, మరియు తపస్సు వంటి పనులను ఎప్పుడూ ఆపకూడదు, ఎందుకంటే ఇవి మనస్సును శుద్ధి చేస్తాయి. కానీ వీటిని కూడా 'నేను చేస్తున్నాను' అనే అహంకారం లేకుండా, భగవంతుని ప్రీత్యర్థం చేయాలి.

అధిష్ఠానం (శరీరం)

కర్త (అహంకారం/జీవాత్మ)

కరణం (ఇంద్రియాలు)

విభిన్న ప్రయత్నాలు

దైవం (పరమాత్మ/ప్రారబ్ధం)

కృష్ణభగవానుడు ప్రతి అంశాన్ని సత్వ, రజో, తమో గుణాల ఆధారంగా వర్గీకరిస్తాడు: 

జ్ఞానం: పరమాత్మను అన్నింటిలో దర్శించడం సాత్త్విక జ్ఞానం; భేదాలు చూడటం రాజస జ్ఞానం; అజ్ఞానంతో ఉండటం తామస జ్ఞానం.

కర్మ: ఫలితాన్ని కోరకుండా చేసేది సాత్త్వికం; అహంకారంతో చేసేది రాజసం; పర్యవసానాలు ఆలోచించకుండా చేసేది తామసం.

కర్త: రాగద్వేషాలు లేనివాడు సాత్త్విక కర్త; ఫలితం కోసం తపించేవాడు రాజస కర్త; సోమరిపోతు తామస కర్త.

బుద్ధి మరియు ధృతి: ధర్మ-అధర్మాలను గుర్తించేది సాత్త్విక బుద్ధి. మనస్సును నిగ్రహించే శక్తి సాత్త్విక ధృతి.

వ్యక్తుల స్వభావం మరియు గుణాల ఆధారంగా బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర అనే నాలుగు వర్ణాల విధులను కృష్ణుడు వివరించాడు.

ఒకరి స్వధర్మం (సొంత బాధ్యత) లోపభూయిష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, దానిని ఆచరించడమే పరధర్మాన్ని ఆచరించడం కంటే మిన్న అని ఆయన పేర్కొన్నాడు. తన సహజమైన కర్మను భగవంతుని అర్పితంగా చేయడం ద్వారా మానవుడు సిద్ధిని పొందుతాడు. 

ఎవరైతే బుద్ధిని అన్నింటి నుండి వైదొలిగించి (అంటీముట్టనట్లు ఉండి), మనస్సును జయించి, కోరికలను విడిచిపెడతారో, వారు సన్న్యాసం ద్వారా అత్యున్నతమైన నైష్కర్మ్య సిద్ధిని (కర్మల నుండి విముక్తి) పొందుతారు

భక్తి ప్రాముఖ్యత: సర్వ కర్మలను భగవంతునికే అంకితం చేసి, ఆయననే అంతిమ లక్ష్యంగా భావించాలి.

రహస్య జ్ఞానం: శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి పరమ రహస్యమైన జ్ఞానాన్ని బోధించి, "దీనిని లోతుగా ఆలోచించి, నీ ఇష్టప్రకారం చేయి" (విమృశ్యైతదశేషేణ యథేచ్ఛసి తథా కురు) అని స్వేచ్ఛనిస్తాడు. 

భగవంతుని పట్ల అచంచలమైన భక్తి మరియు నిష్కామ కర్మ ద్వారా మాత్రమే మనిషి మోక్షాన్ని పొందగలడు.

పరమ రహస్యము: భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అత్యంత రహస్యమైన, సర్వోత్కృష్టమైన ఉపదేశాన్ని మళ్ళీ చెప్తున్నానని అంటారు. అర్జునుడు తనకు అత్యంత ప్రియమైనవాడు కాబట్టి, అతని క్షేమం కోరి ఈ అంతిమ సత్యాన్ని వెల్లడిస్తున్నారు.

భక్తి మార్గం: నీ మనస్సును నాపై ఉంచు, నా భక్తుడవు కావాలి, నన్ను పూజించు మరియు నాకు నమస్కరించు అని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు బోధిస్తారు. ఇలా చేయడం ద్వారా నీవు తప్పక నన్ను చేరుకుంటావు అని ఆయన నిశ్చయమైన వాగ్దానం చేస్తారు.

శరణాగతి (చరమ శ్లోకం): అన్ని రకాల ధర్మాలను వదిలిపెట్టి, కేవలం నన్ను మాత్రమే శరణు వేడుము అని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు ఆజ్ఞాపిస్తారు. నేను నిన్ను అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడిని చేస్తాను, భయపడకు అని ఆయన అభయమిస్తారు.

అర్హత: ఈ పరమ రహస్య జ్ఞానాన్ని తపస్సు లేని వారికి, భక్తి లేని వారికి, సేవ చేసే గుణం లేని వారికి లేదా భగవంతుని ద్వేషించే వారికి ఎప్పుడూ చెప్పకూడదని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు హెచ్చరిస్తారు.

గీతా ప్రచారం: ఈ పరమ గోప్యమైన గీతా జ్ఞానాన్ని భక్తులకు ఉపదేశించేవారు తనకు అత్యంత ప్రియమైన సేవ చేసినవారవుతారని భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు సెలవిస్తారు. ఈ భూమిపై వారి కంటే ప్రియమైన వారు తనకు మరెవరూ ఉండరని ఆయన స్పష్టం చేస్తారు.

ఈ వారం తెలుసుకొన్న 70 నుండీ 78 శ్లోకముల సారాంశము:
 70 నుండీ 78 శ్లోకములలో భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు గీతా పారాయణం చేసేవారికి మరియు వినేవారికి కలిగే పుణ్యఫలాలను వివరిస్తూ ఉపదేశాన్ని ముగిస్తాడు, ఆపై సంజయుడు తన అనుభూతిని వ్యక్తం చేస్తాడు

జ్ఞానయజ్ఞం మరియు శ్రద్ధ: ఎవరైతే ఈ పవిత్రమైన గీతా సంవాదాన్ని అధ్యయనం చేస్తారో, వారు తమ బుద్ధి ద్వారా తననే పూజించినట్లు అవుతుందని (జ్ఞానయజ్ఞం) శ్రీకృష్ణులు పేర్కొన్నారు. అలాగే, ఎటువంటి అసూయ లేకుండా కేవలం శ్రద్ధతో ఈ ఉపదేశాన్ని వినేవారు కూడా పాపవిముక్తులై పుణ్యాత్ములు పొందే శుభ లోకాలను చేరుకుంటారు.

అర్జునుడి స్పందన: శ్రీకృష్ణుడి ఉపదేశం విన్నాక, అర్జునుడికి ఉన్న అజ్ఞానం, మోహం తొలగిపోయాయా అని భగవాన్ ప్రశ్నించగా, అర్జునుడు తన మోహం నశించిందని, నీ అనుగ్రహం వల్ల నాకు తిరిగి జ్ఞానం లభించిందని, నీ ఆజ్ఞను తప్పక పాటిస్తానని (కరిష్యే వచనం తవ) వినయంగా సమాధానమిస్తాడు.

సంజయుడి భక్తి తన్మయత్వం: కురుక్షేత్ర రణరంగంలో భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు మరియు అర్జునుల మధ్య జరిగిన ఈ అద్భుతమైన సంవాదాన్ని వ్యాసమహర్షి అనుగ్రహం వల్ల ప్రత్యక్షంగా విన్నందుకు సంజయుడు పులకించిపోతాడు. ఆ పవిత్రమైన సంభాషణను మరియు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడి అద్భుతమైన విశ్వరూపాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ సంజయుడు పదేపదే ఆనందపరవశుడవుతాడు.

అంతిమ ముగింపు (విజయ వాక్యం): భగవద్గీత అంతిమ శ్లోకంలో సంజయుడు తన నిశ్చితాభిప్రాయాన్ని ప్రకటిస్తాడు. ఎక్కడైతే యోగేశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడు, ధనుర్ధారియైన అర్జునుడు ఉంటారో, అక్కడ సంపద, విజయం, అసాధారణ శక్తి మరియు నీతి స్థిరంగా ఉంటాయని ధృతరాష్ట్రుడికి స్పష్టం చేస్తాడు.

భగవంతుని మదురవాణి అయిన భగవద్గీత లోని అన్ని అధ్యాయములు మరియూ శ్లోకములు ఇంతటితో సంపూర్ణమయినవి. 
70 నుండీ 78 శ్లోకముల గూర్చి మరింత సమాచారమూ మరిన్ని ఉదాహరణాల కొరకు Reference Book   భగవద్గీత  - భగవంతుని మధురవాణి  స్వామి ముకుందానంద గారి వ్యాఖ్యానము తప్పక చదవండి.

ఈ సారాంశం కేవలం ప్రధాన భావాలను గుర్తుంచుకోవడానికీ, గురువు బోధనల ద్వారా మీకు లభించిన జ్ఞానంతో అనుసంధానం కలిగించడానికీ మాత్రమే ఇవ్వబడింది. ఇది భగవద్గీతను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగించకూడదు; అలాగే పూజ్య గురువుల  మార్గదర్శకత్వంలో జరిగే నియమిత భగవద్గీత తరగతుల్లో పొందే స్పష్టతకీ, అనుభవానికీ ఇది సమానమైనది కాదు.

తరగతులు హాజరైన తర్వాత కూడా “భగవద్గీత – భగవంతుని మధురవాణి ” గ్రంథాన్ని స్వయంగా చదవడం ప్రోత్సహించబడుతుంది. ఈ సారాంశం ప్రత్యక్ష తరగతులు మరియు భగవద్గీత పఠనం తర్వాత మూడవ ఎంపికగా మాత్రమే ఉపయోగించాలి. 

సారాంశం: JKYog India Online Class- భగవద్గీత [తెలుగు]- 25 మార్చి నుండి 27 మార్చి 2026 వరకు.